| |
(Mm. kritisc hes Realismus, Ing. critical realism): 19. yüzyilin ortalarinda, egemen sinifin degerlerine, dünya görüsüne ve ahlak anlayisina oldugu kadar, toplumsal düzenin isleyisine de elestirel bir karsi çikis getirmis olan gerçekçi toplumsal oyunlara verilen genel ad. Elestirel Gerçekçi Tiyatro, çesitli egilimleri ve tiyatro anlayislarini kendinde barindirmakla birlikte, baslicaklikla 19. yüzyilda derin çeliski ve bunalimlar yasayan burjuva düzene siyasal olmaktan çok, ahlaksal bir elestiri getirisiyle temel özelligini kazanir. Elestirel Gerçekçi Tiyatro, çökmekte olan eski düzen ile kurulmasi istenen yeni düzen arasindaki çelismeleri çözümlemeye, toplumsal düzenin ikiyüzlülügünü açiga sermeye, baslicalikla da paranin herseyi tersine çevirici gücünü vermeye, insancil degerleri savunmaya çalismistir. Elestirel Gerçekçi Tiyatro, halkçi tiyatro özellikleri göstermis (Augier), trajik ögeler kazanmis (Hebbel), reformcu kimlik tasimis (Ibsen, Tolstoy, Shaw), natüralist egilimler göstermis (Zola, Hauptmann), halk geleneklerine yönelmis (Synge, O’Casey, Giacosa, Bertolazzi, Bracco, de Filippo), fantastik özellikler göstermis (Strindberg) pisikolojiklesmis (Çehov), sinifsallik kazanmis (Gorki), çok genis bir yöntem olarak varolmustur. Ancak, Elestirel Gerçekçi Tiyatro, burjuva düzeninin bir özelestirisi olmaktan Brecht’in epik tiyatrosuyla çikmistir; bu anlamda Brecht’in oyunlari, toplumcu elestirel gerçekçi oyunlar olarak gösterilebilir; bu baglamda da, Elestirel Gerçekçi Tiyatronun açik oyun yapisi tasiyabilecegi de rahatça söylenebilir. Brecht’in elestirel gerçekçi epik tiyatrosu, toplumcu gerçekçilik disinda baska toplumcu dramaturjilerin varola cagini göstermesi bakimindan büyük önem tasir. Elestirel Gerçekçi yöntemin belirleyici özelligi, gerçeklige elestirel yaklasim, gerçekligin elestirel bakisaçisiyla degerlendirilmesi yanisira, gerçekligin kendisiyle benzes yansi sinin (modelinin, imgesinin) olusturulmasidir.
|
|
