Çocukluktaki Şişmanlık (Obezite) , Nedenleri ve Tedavisi

18.04.2008

Çocukluktaki Şişmanlık (Obezite) , Nedenleri ve Tedavisi

Çocukluktaki Şişmanlık (Obezite) , Nedenleri ve Tedavisi

“OBEZÄ°TE; yaÄŸ dokularında saÄŸlığı bozacak ölçüde anormal veya aşırı miktarda yaÄŸ birikmesidir.”(WHO)

YAĞ DOKUSUNUN GELİŞİMİ

* Vücut yağ dokusunun düzenlenmesi intrauterin 6.ayda hiperplazi ve hipertrofi aktivitesiyle başlar
* DoÄŸumda vücudun %16 ‘sını yaÄŸ dokusu oluÅŸturur
* Süt çocukluğu döneminde yağ dokusunda artış olurken
* 5-6 yaşlarında azalarak % 12.5-15.3 aralığına geriler

Çocuklarda obezite sıklığı

0-1 yaş arası
5-6 yaş arası
Puberte
Çocuklukta obezite var ise % 33
Pubertede obezite var ise % 80
eriÅŸkin obezitesi eÅŸlik eder

Dünyada çocukluk obezitesi sıklığı

ABD ………………………%13-14

Avrupa ……………………%11.1
Rusya ………………………%10
Çin ………………………….%3.4

Dünya çocukluk obezitesi sıklığındaki 30 yıllık değişim (1960-1990)
v 1-4 yaÅŸ _______ % 70
v 6-11 yaÅŸ _______ % 54
v 12-17 yaş _______ % 39 artış

Obezite sıklığı ile ilgili Bilimsel çalışmalar

v U.Ãœ.T.F Pediatri A.B.D’dan Doç.Dr.Halil SaÄŸlam ve Prof.Dr.Ömer Tarım’ın Bursa il merkezinde 6-12 yaÅŸ grubu okul çocuklarında yaptığı çalışmada (2002)
Obezite sıklığı …………..% 12.8
v İzmir ili Bornova ilçesi 6-10.5 yaş arasındaki 4548 çocuğu kapsayan çalışmada (Kalkan S, Özcan S, Darcan Ş, Dizdaner C ) (2002)
Obezite sıklığı ………….. % 9.1

v 17 Nisan 2000 ve 30 Ocak 2002 tarihleri arasında Bursa İli Orhangazi İlçesi 6 Merkez İlköğretim Okulunda taranan 6-14 Yaş Grubu 5795 çocukta
Kilo fazlalığı prevalansı
Kızlarda……………………… %9.1
Erkeklerde…………………… %8.4
Obezite prevalansı
Kızlarda……………………… %1.5
Erkeklerde…………………… %1.8
Obezite sıklığı 6-8 yaş grubunda en yüksek
saptanmıştır.

v GeliÅŸmiÅŸ ve GeliÅŸmekte olan olan ülkelerde …….. orta ve yüksek gelirli kesimde daha yüksek oranda
v Şehirlerde daha yaygın

Nedenleri
1.Genetik
v Kalıtım…………………………….%35
v Modifiye edici genler…………%15
v Çevresel faktörler ve
yaÅŸam stili ………………………..%50

v Obezitede genetik katkı %25-40 civarındadır
v Obez bir kişinin çocuklarının obez olma olasılığı 2-3 kat fazladır

OBEZÄ°TE SIKLIÄžI

n Anne ve babası aşırı kilolu………………%80
n Anne ya da babası aşırı kilolu………..%40
n Anne ve babası normal kilolu………….%14

v İkizlerden biri obez ise diğerinde risk fazladır
v Evlatlık verilen çocukta obezite biyolojik anne babasıyla paraleldir

2.Çevresel faktörler

v Sedanter yaÅŸam ÅŸekli
v Fizik aktivite azlığı
v Kompleks karbonhidrat
v Televizyon + bilgisayar

v Günde > 2 saat tv seyretme ile

v Aşırı kiloluk
v %52

v Obezite
v %28 oranında görülebilir
v
v
v Annenin eğitim düzeyi düştükçe risk artar

3.Beslenme
v 134.577 çocukta okula başlama yaşında yapılan kesitsel bir çalışmada enne sütü almamış çocuklarda obezite riski 2 kat fazla bulunmuştur
DiÄŸer sebebler
v Mama ile beslenme
v Erken ek gıdaya geçilmesi
v Hızlı yeme
v Az çiğneme
v Fast food beslenme
v Yüksek kalorili içecekler (meyve suyu-kola)

4.Psikolojik faktörler
Psikojenik obezite risk;
A.Disorganize aileler
v Çocuğun gereksinimlerini algılama, ayrıştırma yetersizliği
B.Ciddi işlev bozukluğu gösteren aileler
v Duygusal ihmalkar bir çevre
v Gruba katılamamak,arkadaş edinememek
v Çocukta terkedilmişlik duygusu
v Oral doyum arayışı
v Yiyecek alımında sınır yok

Diğer psikolojik faktörler

v Mevsimsel effektif bozukluk
v Emosyonel stres
v Anksiyeteye bağlı aşırı yeme
v Ailede alkolizm
v Ebeveyn kaybı

5.Nöroendokrinfaktörler
v Hipotalamik sendrom
v Cushing sendromu
v Hipothroidizm
v Ä°nsulinoma
v Polikistik over sendromu
v Hipogonadizm
v GH düşüklüğü
v Psödohipoparatiroidizm
v Binge eating (aşırı yeme epizotu

6.İatrojenik faktörler
v Antitiroid ilaçlar
v Östrojen,progesteron
v Trisiklik antidepresanlar
v Lityum
v Antiepileptik (valproat,fenotiazin)
v Steroidler
v Serotonin antagonistleri
v Anti-diabetik (insulin ,sülfonilüre)
v Hipotalamus cerrahisi

Obezitenin endokrin etkileri….
1.Hiperinsülinemi ve insülin direnci
v İnsülin seviyesi ile obezite süresi ve şiddeti paraleldir
v Pankreastan salgı fazla
v Reseptör düzeyinde direnç
v Reseptörlerde azalma
v GLUT 4 ün hücre içi azalması

Serbest Y.A artışı
v Periferde glukozla yarışır
v İnsülinin karaciğere bağlanmasını ve atılımını engeller
v Panreastan insülin salınımını artırır

2.Adrenal fonksiyon
ACTH….. DHEA,Testesteron Prematür menarÅŸ
3.Sex steroidleri ve gonadal fonksiyon
SSBG….. Free sexsteroidleri Erken puberte
4.Boy uzaması
Önce yaşıtlarına göre uzun daha sonra erken puberte ve erken kemik yaşı ilerlemesi sonucu kısa kalırlar

KOMPLÄ°KASYONLAR
v Tip 2 diabet
v Hipertansiyon (%10-30)
v Hiperlipidemi (Trunkal obezite)
v Atheroskleroz
v Ortopedik problemler;genu varum,valgus,femur başı epifiz kaymaları,tibia vara
v Psödotümör serebri
v Uyku apnesi
v Metabolik sendrom
v Polikistik over sendromu

“insanlar mezarlarını diÅŸleri ile kazarlar”.

1700’lü yıllarda bir Ä°talyan hekimin bu sözleri önemli bir gerçeÄŸi yansıtmaktadır

TEDAVÄ°

A.Kombine yaklaşım
v Diyet tedavisi
v Fiziksel aktivite
v Davranış tedavisi
B.İlaç tedavisi (çocuklarda önerilmez)
C.Cerrahi (çocuklarda önerilmez)
Toplam
metabolizma=

Bazal metabolizma ………% 60-70

Termogenez(ısı)………………..…….%10

Fizik aktivite ………………….%20-30

Bazal metabolizmanın obezite etiyopatolojisindeki yeri henüz belli değildir
Bazal metabolizmanın belirleyicileri
v Yağsız vücut kitlesi
v Irk
v YaÅŸ
v Genetik
Total enerji harcanmasının en önemli belirliyeni

Fizik aktivite …% 30

Günlük Kalori Gereksiniminin
Hesaplanması

REE (Resting energy expenditure= bazal enerji)

♂ REE=10xağırlık(kg)+6,25xboy(cm)-5xyaş+5
♀ REE=10xağırlık(kg)+6,25xboy(cm)-5xyaş-161
Aynı kiloyu korumak için gerekli total kalori ihtiyacı =REExAF(activity factor)
n Hafif egzersiz ♀ ve ♂ 1,5 ile çarpılır
n Ağır egzesiz ♂ ‘te 1,7 ,♀’ da 1,6 ile çarpılır

Diyet
v Dengeli ve az kalorili diyet uygulanır.
v Normal kalori gereksinimi %30-40 oranında azaltılır.
v Diyet; %25-30 yaÄŸ, %50-55 kompleks karbonhidrat ve %20-25 protein
v Glisemik indeksi yüksek gıdalar diyetten çıkarılır
v Haftada 0.5 kg verilmesi amaçlanır.
v Tüketilen yiyeceklerin düzenli bir biçimde kaydedilmesi

v Çocuklar büyüme evresinde oldukları için çok kısıtlı bir diyet alırlarsa büyümeleri duraklar
v Büyüme çağındaki çocuklar günlük alınan kalorinin ortalama %12’sini büyüme için kullanırlar
v Yemekleri evde yemek ve bu sırada televizyon ya da kitap okuma gibi dikkati başka yöne çeken uyaranların bulunmaması
v Yemekler arası atıştırmanın kaldırılması, üç ana üç ara öğün alınması

v Kilo kaybettikçe ödül uygulanması
v Ailenin model teÅŸkil etmesi
v Verilecek besinlerin yeterli kalori ve esansiyel besinleri içeren, protein, kalori ve yağ içeriği bakımından dengeli olması
Örnek
ü Günde 300-600 ml süt, peynir ,haftada üç yumurta
ü Günde dört porsiyon taze sebze ve meyve
ü Haftada üç gün yağsız kırmızı et, tavuk ya da balık eti

Fizik aktivite
v Televizyon ve bilgisayar karşısında geçirilen zamanı günde iki saat ile sınırlanması
v Kısa mesafelerde araba yerine yürümenin, bir iki kat için asansörle çıkma yerine merdiven kullanmanın teşvik edilmesi,
v Hareketi hayatlarının bir parçası haline getirmeleri için giyinmek, çanta hazırlamak, odanın düzenlenmesi gibi işlerin çocuk tarafından yapılmasının sağlanması

v Basketbol,hentbol,voleybol gibi keyif alıp sosyalleşeceği ve sürdürebileceği takım sporları
v Çocuğun yaptığı egzersiz süresi ve şiddetini kendisinin ayarlaması
v Çocukluk döneminde haftada en az üçkez ,en az 20 dakika egzersiz

Takip
v Aile – Okul – Sosyal Çevre - Doktor
v Her vizitte boy kilo ve bel ölçümünün yapılması, BMÄ°’nin deÄŸerlendirilmesi
v Obez ve kilolulara düzenli kan basıncı ölçümü, lipid ve AKŞ bakılması
v Hastalara her vizitte aileye obezitenin mortalite ve morbidite risklerinin anlatılması
v Kilo vermedeki başarı ya da başarısızlığın değerlendirilip, hastaya gerekli olan motivasyon ve desteğin sağlanması

Dr.Beyhan Işık

Kategori: Bilim Teknoloji ve Saglik